Geschreven door Maike Verboon

‍

Wat betekent het eigenlijk om een Daltonschool te zijn? Op Dalton Kindcentrum De Kleine Prins in Rotterdam is Daltononderwijs veel meer dan een manier om lessen te organiseren. Het is een visie op leren en ontwikkelen, waarbij kinderen stap voor stap leren om zelfstandig keuzes te maken, verantwoordelijkheid te nemen, samen te werken en te reflecteren op hun eigen handelen.

‍

Onze locatie in de wijk Het Lage Land is sinds december 2012 een door de Nederlandse Dalton Vereniging erkende Daltonschool. In december 2012 vond de eerste visitatie door de Nederlandse Dalton Vereniging plaats en kregen we onze Daltonlicentie. In 2018 en 2025 volgde opnieuw een visitatie, waarna de licentie voor vijf jaar werd verlengd.

‍

Sindsdien blijven we ons onderwijs ontwikkelen. Want Daltononderwijs is geen vaststaand systeem. Het is juist een onderwijsvisie die meebeweegt met de samenleving, met nieuwe inzichten en met de behoeften van de kinderen.

‍

Vijf kernwaarden als basis

Het Daltononderwijs is oorspronkelijk gebaseerd op drie belangrijke principes: vrijheid en verantwoordelijkheid, zelfstandigheid en samenwerking. Inmiddels zijn daar effectiviteit en reflectie aan toegevoegd. Samen vormen deze vijf pijlers het fundament van ons onderwijs.

‍

Vrijheid binnen duidelijke grenzen

Vrijheid is een belangrijk onderdeel van Daltononderwijs, maar bij ons betekent vrijheid nadrukkelijk niet dat alles mag. Wij spreken daarom over vrijheid in gebondenheid.

‍

Kinderen krijgen ruimte om keuzes te maken over hun werk, hun planning en soms ook hun werkplek. Tegelijkertijd zijn er duidelijke afspraken, doelen en grenzen. Een kind moet uiteindelijk kunnen uitleggen waarom hij bepaalde keuzes heeft gemaakt en verantwoordelijkheid kunnen nemen voor het resultaat.

‍

Vanaf groep 3 werken de kinderen met een planbrief. Hierop staat welke taken gemaakt moeten worden en kunnen kinderen hun eigen planning maken. Ze leren daardoor steeds beter om vooruit te kijken: Wat moet ik vandaag doen? Wat kan ik uitstellen? Wanneer heb ik tijd voor een keuzetaak? En wanneer heb ik hulp nodig?

‍

De vrijheid wordt geleidelijk opgebouwd. Naarmate kinderen ouder worden, krijgen ze steeds meer verantwoordelijkheid voor hun eigen planning en leerproces.

‍

‍

Zelfstandig leren werken

Zelfstandigheid begint al in de kleutergroepen. Kinderen leren waar materialen liggen, pakken zelf wat ze nodig hebben en ruimen dit na gebruik weer op. Ze leren ook omgaan met uitgestelde aandacht. Wanneer de leerkracht bijvoorbeeld instructie geeft aan een groepje, weten de andere kinderen dat zij eerst zelf moeten proberen een probleem op te lossen.

‍

Misschien kunnen ze het antwoord vinden in hun regelschrift, een klasgenoot om hulp vragen of de opdracht tijdelijk parkeren totdat de leerkracht beschikbaar is.

‍

In de hogere groepen wordt deze zelfstandigheid steeds verder uitgebreid. Kinderen plannen hun taken, houden bij wat ze hebben gemaakt en leren steeds meer zelf verantwoordelijkheid te dragen voor hun leerproces.

‍

Samenwerking betekent bij ons dat kinderen leren mét en ván elkaar. In onze heterogene groepen zitten meestal twee leerjaren bij elkaar. Daardoor is een kind het ene jaar de jongste en wordt hij geholpen door oudere kinderen. Het volgende jaar kan hetzelfde kind juist een voorbeeld en hulp zijn voor jongere klasgenoten.

‍

Samenwerken gebeurt op verschillende manieren. Kinderen werken in groepjes, met een maatje of soms samen met een kind die door de leerkracht wordt aangewezen. Ook buiten de klas wordt samengewerkt. Zo leren kinderen niet alleen de leerstof, maar ontwikkelen ze ook sociale vaardigheden: luisteren naar elkaar, hulp vragen, elkaar helpen, omgaan met verschillen en samen oplossingen zoeken.

‍

Effectief leren

Daltononderwijs draait ook om effectief en doelmatig werken. Kinderen krijgen inzicht in wat ze moeten leren en waarom. De doelen van lessen worden benoemd en kinderen krijgen zicht op hun eigen ontwikkeling.

‍

Vanaf groep 3 worden de resultaten van de IEP-toetsen met de kinderen besproken. Samen met de leerkracht kijken kinderen naar wat goed gaat en waar nog ontwikkeling mogelijk is. Vervolgens stellen zij persoonlijke doelen op. Soms leidt dat tot extra oefening, verlengde instructie of een aangepaste taak.

‍

Op deze manier wordt leren niet alleen iets wat de leerkracht organiseert. Het kind wordt steeds meer eigenaar van zijn eigen ontwikkeling.

‍

Reflecteren: wat ging goed en wat kan beter?

Een belangrijk onderdeel van ons Daltononderwijs is reflectie. Kinderen leren niet alleen kijken naar het antwoord op een opdracht, maar ook naar de manier waarop ze gewerkt hebben.

‍

Na een les kunnen vragen aan bod komen als: Heb ik mijn doel bereikt? Vond ik de opdracht moeilijk? Heb ik goed samengewerkt? Heb ik mijn tijd goed gebruikt? En wat kan ik de volgende keer anders doen?

‍

In de kleutergroepen gebeurt dit bijvoorbeeld met smileys, doelenkaarten en gesprekken. In groep 3 worden verschillende vormen gebruikt, zoals een duim omhoog of omlaag. In de bovenbouw schrijven kinderen steeds zelfstandiger over hun eigen leerproces.

‍

Ook leerkrachten reflecteren. Binnen de methodiek LeerKRACHT bezoeken collega's elkaars lessen, bereiden ze samen lessen voor en bespreken ze wat het effect van hun handelen op kinderen was. Zo blijven niet alleen kinderen, maar ook leerkrachten leren.

‍

Een school waar kinderen meedenken

Verantwoordelijkheid gaat bij ons verder dan het eigen schoolwerk. Kinderen krijgen ook invloed op hun schoolomgeving.

‍

Onze leerlingenraad, die ook als eco-raad functioneert, denkt mee over onderwijs en duurzaamheid. Kinderen kunnen ideeën aandragen en samen plannen maken. Zo hebben kinderen er bijvoorbeeld voor gezorgd dat er een kunstgrasvoetbalveld op het plein kwam.

‍

Daarnaast werken we met leerlingarena's. Hierbij worden kinderen actief gevraagd naar hun mening over onderwerpen binnen de school. Wat kunnen we verbeteren? Hoe ervaren zij een bepaald thema? Hun antwoorden helpen het team om nieuwe verbeterdoelen te formuleren.

‍

Ook de feestcommissie geeft leerlingen een stem. Zij denken mee over activiteiten en helpen bij het aankleden van de school.

‍

Dalton is voortdurend in beweging

Op De Kleine Prins betekent Daltononderwijs uiteindelijk: kinderen vertrouwen geven en hen tegelijkertijd leren omgaan met verantwoordelijkheid.

‍

Dat vraagt om een goede balans. Kinderen moeten ruimte krijgen om keuzes te maken, maar ook leren wat de gevolgen van die keuzes zijn. Ze moeten zelfstandig kunnen werken, maar weten wanneer ze hulp moeten vragen. Ze moeten kunnen samenwerken, maar ook verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen bijdrage.

‍

Daarom is ons Daltonhandboek geen statisch document. De praktijk verandert voortdurend en ons onderwijs ontwikkelt mee.

‍

Wat vandaag werkt, kan morgen weer anders worden ingevuld. Nieuwe inzichten, nieuwe leerlingen en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen vragen steeds opnieuw om reflectie.

‍

En juist daarin zit de kracht van Daltononderwijs: kinderen voorbereiden op een toekomst waarin ze niet alleen kennis nodig hebben, maar ook moeten kunnen kiezen, samenwerken, plannen, verantwoordelijkheid nemen en blijven nadenken over hun eigen handelen.

‍

Op De Kleine Prins leren we kinderen daarom niet alleen wat ze moeten leren. We leren ze vooral steeds beter hoe ze zélf kunnen leren.

‍